Godsdienstige tradities

Voor het inzicht in het leven van vorige generaties is het belangrijk om te weten wat de godsdienstige tradities van de verschillende families waren. Deze pagina geeft daar een algemeen beeld van.

Specifieke informatie over de vraag hoe mensen hun geloof beleefden is zelden in archiefstukken te vinden. In de meeste gevallen moeten we het doen met formele gegevens, zoals de kerk waar kinderen werden gedoopt of de godsdienst die werd vermeld in het bevolkingsregister.

Van enkele leden van de families Beijen en Beyen is bekend dat zij een functie in de kerk hadden of dat de godsdienst op een andere manier een belangrijke rol in hun leven speelde. Over hen wordt hierna iets meer gezegd.

Protestantse en katholieke families

De IJsselsteinse familie

De tak Gijsbert van de IJsselsteinse familie

De tak Jan Thomas van de IJsselsteinse familie

Gerrit Beijen (11.21), aan wie de pagina Gerrit Beijen Gerritszoon en zijn gedichten is gewijd, zegde op latere leeftijd op de van hem bekende manier (op rijm) zijn kerklidmaatschap op:

Aan Heeren Kerkvoogden en Notabelen en verdere leden van het bestuur der Gereformeerde geloofsbelijdenis te Haastrecht. Die dikwijls in 't bestuur steeds zijn      Het zij in daad het zij in 't schijn Zulks heeten brave menschen      Maar of dit werkelijk zoo is Ik sla de bal zoo dikwijls mis      Maar toch ik help het wenschen. Mijnheeren van dit kerkbestuur      Dat nooit geen stand houd op den duur Altans ik ga 't verlaten      De kerkelasten bovendien Kan ik meer kwaad als goed in zien      Daar gaan ik het 't meest om haten.

Geloof bezit ik wonder veel      Maar vormen juist in tegendeel En houdt ook niet van bidden      En of dit iemand ooit kan baten Met die het gelooft wil ik eens praten      Zoo lang blijft het in 't midden. Maar nu ter zake tot besluit      Ik wil dat kerkgenootschap uit Maar waar zal ik belanden      Niet Remonstrants niet Luthers neen Na Joods of Roomsch ga 'k ook niet heen      Ik leg niet graag aan banden. De kerktucht en dwinglandij      Dat is gelukkig nu voorbij Verandert zijn die tijden      En die aan vormen zich nog houdt Altans zoo wordt door mij beschouwt      Die is de koers bezijden.

Gerrits neef (oomzegger) Gerrit Beijen Corneliszoon (12.48) (1859-1915) sloot zich aan bij de Nederlandse Protestantenbond, een vrijzinnig kerkgenootschap. Hij was vice-voorzitter van de NPB in Woubrugge.
Op de pagina Jilles Beijen (1879-1954), een grote Bodegraver wordt melding gemaakt van conflicten tussen de vrijzinnige Jilles Beijen (13.66) en de orthodoxe kerkenraad van de Hervormde Gemeente in Bodegraven. In 1930 gaf Jilles de stoot tot de oprichting van een afdeling Bodegraven van de Vereniging van vrijzinnige hervormden, waarvan hij zelf secretaris werd.

De tak Johan Franco van de IJsselsteinse familie

Ook de meeste leden van de latere generaties van de tak Johan Franco behoorden tot de hervormde kerk. Een van hen was Hendrik Johan Rudolph Beijen (10.9), de hoofdpersoon van de pagina's Hendrik J.R. Beijen, minister van Oorlog en Het dagboekje van Hendrik J.R. Beijen uit 1844. Hij was een diepgelovig man. Op latere leeftijd werd hij gekozen tot ouderling van de hervormde gemeente in Den Haag. Iemand die hem in die tijd had meegemaakt schreef later:

Op een goeden dag werd deze Generaal tot ouderling van de Herv. Gemeente van 's-Gravenhage gekozen. Hij werd de ouderling van mijn vader, die aldaar predikant was, en die veel en veel jonger was. Daar komt hij een keer bij mijn vader binnenstuiven: Daar hebben ze me nu ouderling gemaakt, ze kunnen me wel van alles vragen, dat kan ik immers niet, daar ben ik toch heelemaal niet geschikt voor! Zet me voor een troep soldaten, die kan ik commandeeren. Mijn vader betuigde natuurlijk dat hij daar geknipt voor was en dat hij het toch vooral doen moest. Waarop de Generaal vroeg: Kan je dat leeren? Nu goed, dan ben jij de Generaal en ik de recruut. En zoo toog de Generaal eenigen tijd met mijn vader mee in zijn wijk, waartoe destijds ook het armste deel van Den Haag behoorde. Na verloop van tijd zei de Generaal: Nu kan ik het ook. En toen ging hij alleen op stap. En zoo ging hij ook naar een buurt, waar menschen woonden, die nog al veel verbeelding van zich zelf hadden en nu niet bepaald uitmuntten door kerkelijke belangstelling en bij voorkeur ouderlingen liever niet dan wel zagen. Dan belde de Generaal aan en gaf zijn visitekaartje af met al zijn titels daar op. Het gevolg was dat de deuren wagenwijd opengingen, iedereen boog met de betuiging van de groote eer van het bezoek, en de vraag waaraan zij dat te danken hadden. En dan zei de Generaal als hij eenmaal goed en wel binnen was: Laat al die titels nu maar zitten, ik ben ouderling en kwam eens over jullie geestelijke belangen praten. En dan verzeker ik U, dat hij die geestelijke belangen wist te behartigen tot grooten zegen van menigeen.

Enkele leden van de latere (Indische) generaties van deze tak behoorden tot de katholieke kerk. Dat hing waarschijnlijk samen met een huwelijk met een katholieke partner.

De Nieuwkapelse familie

De Breyellse familie

De leden van de oudste generaties van de Breyellse familie werden allemaal katholiek gedoopt. In de bevolkingsregisters uit latere tijd werden de leden van deze familie ook steeds als katholiek vermeld. De Hengelose familie Ook de Hengelose familie heeft een geheel katholieke achtergrond. De hiernaast afgebeelde Bernarda Christina Beijen (6.13) (1910-1992) deed op 23-jarige leeftijd, in 1933, haar intrede in de congregatie van de Liefdezusters van het Kostbaar Bloed in Koningsbosch bij Sittard. Zij was onder andere bejaardenverzorgster en droeg de kloosternaam Zuster Maria Antonio of kortweg Zuster Antonio.

De uitgestorven Dordtse familie

Een van de leden van deze familie, Peter Beijen (5.7), studeerde theologie in Utrecht. Eind december 1691 werd hij door de kerkenraad van Koudekerk bij Leiden beroepen als predikant. Begin februari 1692, vlak voordat hij zijn ambt zou aanvaarden, overleed hij echter in Dordrecht.

Losse eindjes

Diens zoon Hendrik Johannes Beijen was de laatste vertegenwoordiger van dit takje. Hij was nog maar elf jaar toen zijn vader overleed. Door toevallige omstandigheden is er vrij veel over zijn leven bekend. Bij zijn overlijden was Johan (zoals zijn roepnaam waarschijnlijk luidde) namelijk actief lid van de Broedergemeente in Zeist. In dat opzicht volgde hij zijn grootvader dus na. Zoals gebruikelijk bij de Herrnhutters werd er na het overlijden van Johan een levensbeschrijving van hem opgetekend. Die beschrijving is bewaard gebleven.
Hierna volgt een fragment daaruit. Het stuk is geschreven in het moeilijk leesbare oude Duitse schrift.

Er war geboren den 20n Nov. 1779 in Nimwegen. Sein Vater Pieter Beyen war Organist in dieser Stadt. Seine Mutter ging schon, da er noch ein kleines Kind war, aus der Zeit, und er genoß auch des wegen, besonders da sein Vater wieder geheirathet hatte, eine nicht sehr sorgfältigen Erziehung. Doch nahm sich sein Grosvater, welcher in Herzogenbusch wohnte und mit der Brüdergemeine in Verbindung stand, seinen treulich an und wies ihn fleißig ....

Nadat hij een tijd bij zijn grootvader Hendrik Beijen in 's-Hertogenbosch had gewoond, verbleef Johan een aantal jaren in het weeshuis in Nijmegen. Het weeshuis zorgde ervoor dat hij bij een zilversmid in de leer kwam. Volgens de levensbeschrijving werd Johan daar negatief beïnvloed door het losbandige gedrag van zijn collega's. Na een ongeluk dat bijna fataal afliep, kwam hij tot bekering. Via zijn grootvader kwam hij in contact met leden van de Zeister Broedergemeente. In november 1804 kon hij in Zeist gaan wonen, en later werd hij als lid van de Broedergemeente opgenomen. Van 1805 tot 1808 woonde hij in de vestiging van de Herrnhutters in het Deense Christiansfeld. Daarna keerde hij terug naar Zeist.
In Johans levensbeschrijving wordt gesproken over zijn opgewekt, vreedzaam en bescheiden karakter en over zijn vertrouwen en geloof in God, waardoor hij anderen aanmoedigde en tot steun was. Zijn verblijf in Zeist duurde echter maar enkele jaren: hij overleed in 1811, nog maar 31 jaar oud, aan wat in zijn levensverhaal een zenuwkoorts wordt genoemd.