Wat zijn familiewapens?

De wapens van adellijke families zijn vastgesteld bij koninklijk besluit en geregistreerd bij de Hoge Raad van Adel. Andere familiewapens, of ze nu al eeuwenlang gevoerd zijn of kort geleden ontworpen, kunnen onder bepaalde voorwaarden worden opgenomen in het wapenregister van het Centraal Bureau voor Genealogie of in andere registers. Zo'n registratie heeft echter geen formele betekenis.

Een wapen is dus gekoppeld aan een familie en niet aan een achternaam. Je kunt niet afgaande op iemands naam aangeven hoe zijn familiewapen eruit ziet. Er moet altijd worden nagegaan of de betrokkene inderdaad tot de familie behoort waarin het wapen is gevoerd. Er zijn firma's die het aandurven om afbeeldingen van familiewapens te koop aan te bieden zonder enig onderzoek te hebben gedaan naar de familierelaties van de betrokkenen. In veel gevallen gaat het om wapens van heel andere families.

Het hertengewei in de IJsselsteinse familie

Ook op de twee zegels hieronder is dat familiewapen te zien.
Links staat een foto van een lakzegel uit 1664 van Dirck Gijsbertszoon Beijen, die genoemd wordt op de pagina over Dirck Gijsbertszoon Beijen en zijn vrouwen. Hij was op zijn beurt een kleinzoon van Dirck Janszoon Beijen uit 1617.
Rechts staat een foto van een zegel uit 1779 van Johan Franco Beijen II (zie de pagina Johan Franco II, een "braev Regent"), een achterkleinzoon van Dirck Gijsbertszoon Beijen.
Tussen het eerste en het vierde zegel zitten dus zeven generaties die zich uitstrekken over 250 jaar.

Het zegel hiernaast behoort tot de verzameling lakzegels van het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG). Een groot deel van de ongeveer 50.000 zegels die het CBG bezit is afkomstig van de genealoog D.G. van Epen (1868-1930). Deze man ging helaas niet altijd even zorgvuldig te werk. Hij noteerde wel de familienaam die bij een zegel hoorde, maar niet waar hij het zegel gevonden had en wat de datering was. Dit zegel, door Van Epen voorzien van de aanduiding "Beyen", heeft een duidelijke gelijkenis met het tweede, derde en vierde zegel hierboven. Het zal dus wel afkomstig zijn uit de zeventiende of achttiende eeuw, maar een nauwkeuriger datering is moeilijk te geven. In tegenstelling tot de zegels hierboven heeft dit zegel geen randschrift.

Het wapen met het hertengewei komt niet alleen op lakzegels voor. In de Jacobikerk in Utrecht bevond zich in het verleden een wapenbord ter nagedachtenis aan de in 1687 overleden Godfried van der Schuer, een nakomeling van Dirck Janszoon Beijen uit IJsselstein. Het wapenbord is in de tijd van de Bataafse Republiek verdwenen, maar er is een tekening uit het begin van de achttiende eeuw bewaard gebleven. Hiernaast staat een foto van een deel van die tekening: het familiewapen Beijen. Het gewei was zwart, de achtergrond geel.

In 1919 verscheen in de tiende jaargang van het jaarboek Nederland's Patriciaat een overzicht van de tak Johan Franco van de IJsselsteinse familie Beijen/Beyen. Het is niet bekend wie dat overzicht heeft samengesteld. Er is een aparte pagina aan gewijd. Bij het artikel was een afbeelding van het familiewapen in zwart-wit opgenomen. Links staat een iets bewerkte versie van die afbeelding. Het gewei heb ik rood gekleurd omdat de beschrijving van het wapen in het artikel luidde: "In zilver een rood hertsgewei".

In 1999 kreeg ik van wijlen jhr. W.F.G.L. van Beijma, een in Zwitserland wonende nazaat van de tak Johan Franco, een klein wapenschilderijtje uit 1824. Het verwijst naar de IJsselsteinse arts en burgemeester Johan Franco Beijen III (1773-1842). De randen van het schilderijtje zijn in de loop van de jaren helaas enigszins beschadigd, en de verf van het wapenschild (dat kennelijk zilverkleurig was) is voor een groot deel verdwenen. Hieronder een afbeelding van het middelste gedeelte van het schilderijtje.		In 2005 heeft Hans Nagtegaal van het Centraal Bureau voor Genealogie op mijn verzoek een nieuwe heraldisch verantwoorde tekening gemaakt van het wapen van de IJsselsteinse familie. Hij heeft zich daarbij gebaseerd op het wapenschilderijtje uit 1824. Zoals dat hoort, is er een relatie tussen het helmteken en de afbeelding op het schild. De kleuren van het schild komen terug in de dekkleden en de wrong (de band bovenop de helm). Hieronder een verkleinde weergave van de wapentekening.

Het wapenboek van Rietstap

Rietstap noemde twee wapens van een familie Beyen (wat ook Beijen kan betekenen: Rietstap verving overal ij door y). Hiernaast de bijbehorende afbeeldingen.
Het linker wapen is herkenbaar: het hertengewei van de IJsselsteinse familie.
Het rechter wapen toont volgens de beschrijving van Rietstap bovenin een witte lopende fret op een blauwe achtergrond en onderin een groene omgekeerde tak van een aardbeiplant met drie rode vruchten op een witte achtergrond. Het is helaas onbekend waar Rietstap dit wapen is tegengekomen. Gezien de maatschappelijke positie van de uitgestorven Dordtse familie lijkt het het meest waarschijnlijk dat dit wapen aan die familie heeft toebehoord. Een klein extra argumentje daarvoor: het dier dat Rietstap voor een fret aanzag, was misschien bedoeld als een wezel, en de stamvader van de Dordtse familie heeft jarenlang in het Duitse Wezel (Wesel) gewoond.