IJsselstein in het verleden

Hiernaast is IJsselstein afgebeeld op een plattegrond van de landmeter Jacob van Deventer uit omstreeks 1560. Het stadje had twee poorten: de IJsselpoort in het noordoosten en de Benschopperpoort in het zuidwesten. Op de uitstulping aan de noordwestkant lag het kasteel.

De heren en vrouwen van IJsselstein lieten het bestuur grotendeels over aan hun vertegenwoordiger (de drost of drossaard), de schout en enkele andere vooraanstaande ingezetenen. De burgemeesters, schepenen en andere functionarissen, zoals kerk- en gasthuismeesters, werden op voordracht van de drost steeds voor een jaar benoemd door de landsheer of -vrouwe. Onder hen waren, zoals hierna zal blijken, ook leden van de familie Beijen.

De schepen Dirck Janszoon

In het Nationaal Archief vond ik een aantal akten (charters) van schout en schepenen van IJsselstein uit 1530 en 1531 waarin me iets bijzonders opviel. In een charter van 2 februari 1530 staat:
Allen den genen die desen brief sullen syen of ho[r]en lesen doen wij verstaen Henrick van Dam Jansz., schout ghemachticht bij Will. Wilhem turck heer tot nijenroede, drost, Arijaen Araensz., Dirck Jansz. ende Ariaen gerritsz. Spronck, Scepenen tot ijselsteyn, dat voir ons gecomen is inden gerechte Aert Petersz. van Aemstel, bekende voir hem ende sijnen erve wettelicken sculdich te wesen (...., etc.)
In kennisse der wairheyt hebben wij schout ende scepenen voirgen[oemt] deze brief met onse zegelen besegelt opte tweeden d[ach] february ao xvc ende dertich.
Aan de akte hangen de lakzegels van degenen die verantwoordelijk waren voor de akte: de schout en enkele schepenen. Het zegel dat van de schepen Dirck Jansz(oon) moet zijn geweest is hiernaast afgebeeld. Hoewel het zegel te lijden heeft gehad van de tand des tijds, is het familiewapen dat erop is afgebeeld goed te herkennen: een hertengewei. In het randschrift is rechts de naam Dirck zichtbaar.
Hetzelfde zegel, maar minder goed bewaard, is bevestigd aan twee andere charters; het ene eveneens van 2 februari 1530, het andere van 19 december 1531.

Het wapen met het hertengewei lijkt onmiskenbaar op het wapen dat voorkomt op zegels van leden van de IJsselsteinse familie Beijen. Een van hen was Dirck Janszoon Beijen, de hoofdpersoon van de volgende pagina, die rond 1615 schepen van IJsselstein was.
Het is daarom vrijwel zeker dat de schepen Dirck Janszoon uit 1530 een nauwe verwant was van de schepen Dirck Janszoon Beijen van rond 1615. Het meest waarschijnlijke is dat de eerste de grootvader was van de tweede. Een sterk argument daarvoor volgt hierna: er zijn archiefstukken uit 1563 waarin een Jan (Dirckszoon) Beijen voorkomt.
Daarom heb ik Dirck Janszoon (1.1) uit 1530 in generatie 1 van het overzicht van de IJsselsteinse familie geplaatst. Het is niet te verwachten dat er nog oudere generaties kunnen worden gevonden. We kunnen ervan uitgaan dat Jan Dirckszoon Beijen (2.1) uit 1563 een zoon van hem was en Dirck Janszoon Beijen (3.1) een kleinzoon.

Er rest nog een belangrijke vraag: waar kwam de naam Beijen ineens vandaan? Zou die tussen generatie 1 en 2 ineens door de familie zijn aangenomen?
Dat lijkt niet waarschijnlijk. Het is heel goed mogelijk dat de schepen Dirck Janszoon uit 1530 soms werd aangeduid met de familienaam Beijen, maar dat die toevallig niet werd vermeld in de paar akten die over hem bewaard zijn gebleven. Ook al hadden mensen in die tijd een familienaam, er werd vaak toch volstaan met de voornaam en het patroniem.
Op de pagina over de oorsprong van de naam Beijen/Beyen wordt aangegeven dat die naam vermoedelijk is afgeleid van een oud patroniem. Uit de IJsselsteinse archiefbronnen is in relatie tot deze familie niemand bekend met de voornaam Beije. Dat betekent dat Beijen als familienaam waarschijnlijk verwijst naar een voorvader uit nog oudere generaties, uit een tijd waaruit nog minder archiefbronnen zijn overgebleven.

De tweede generatie: Jan en Harmen Beijen

In de eerste akte over Jan kwam het patroniem "Dirckszoon" niet voor: Jan beijen heefft geco[n]sti[tueert] ende machtich gemaeckt, co[n]stitueert ende maect machtich mits deze andries Knijff om[me] van zijn[ent] wege sijn recht te bewa[ren] tegens ende jegel[..] voor alle rechtere ende gerechts bancken (...., etc.)


In een tweede akte van dezelfde datum stond "dircksz" er wel bij:


Als nakomelingen van Harmen zijn alleen twee dochters bekend. Jan werd een van de stamvaders van de IJsselsteinse familie via zijn zoon Dirck Janszoon Beijen (3.1), de hoofdpersoon van de volgende pagina.